Bakker Nooitgenoeg

PROFIEL Als psychiater is hij niet onomstreden, als talkshow-gast is hij veel gezien, hij schrijft boeken in het tempo waarin hij de marathon loopt en nu treedt hij ook op als cabaretier. Bram Bakker wil alles en hij doet alles.

imageDOOR Jan Tromp 6 januari 2015

Wat voor bn’er is Bram Bakker? Lastig te rubriceren. Hij is psychiater in de allereerste plaats, niet iedereen in het vak houdt van hem. Binnenkort wordt hij cabaretier, hij is hardloper, liep de marathon van New York in 2009 binnen drie uur, hij is schrijver, schrijft boeken over psychiatrisch ongemak met een snelheid waarmee de slager zijn slavinken rolt, maar al tien jaar wacht de alles vernietigende roman Onder psychiaters. Hij is coach, mental coach. Hij is tv-figuur. In die laatste hoedanigheid is hij voor nagenoeg elk programma beschikbaar, als jurylid, als wijze man of gewoon als gezellige ouwehoer in van die talkshows. Joost Nijsen, oprichter en directeur van uitgeverij Podium zag hem op tv en viel voor die ‘Keith Richardachtige, stoere kop’. (‘Je ziet aan zijn gezicht dat hij geen saai leven heeft gehad’, laat klinisch psychologe Susanne Dalmeijer die met Bakker samenwerkt, zich ontvallen).

Nijsen raakte bevriend met Bakker. Maar niet iedereen die tv kijkt, is jaloers op Nijsen. Jean-Pierre Geelen, recensent van de Volkskrant, schreef: ‘De tv-politie vraagt uw aandacht voor het volgende: redacties wordt dringend aangeraden het kaartje met daarop het telefoonnummer van Bram B. uit hun Rolodex te verwijderen, en elk contact met verdachte te mijden. Uitsluiting is de beste therapie voor deze aandachtszieke patiënt.’

Bakker was in 2013 jurylid in de tv-show De Allerslechtste Echtgenoot van Nederland (spreekt man tot zijn vrouw: ‘Waarom moeten vrouwen klaarkomen? Is toch zinloos?’– van dat niveau) Hij kan geen nee zeggen, Bakker, maar hij houdt vol: ‘Ik doe alleen werkgerelateerde programma’s.’

Narcistisch
Een diepe, diepe zucht slaakt Bram Bakker (51) door de telefoon als hij hoort dat de krant aan een profiel van hem werkt. ‘En dan natuurlijk weer schrijven dat ik een narcist ben, het liefst opgetekend uit de mond van lafaards die anoniem willen blijven.’

Hollen
Bram Bakker is een hollende psychiater. Hij rent zelf al dertig jaar. Therapeutisch hollen is goed tegen milde depressies, meent hij. Hij neemt patiënten mee naar buiten. Hij ziet hollen als een manier om balans te brengen in het leven. Als je hardloopt, maakt je lichaam stofjes aan die je beter doen voelen. Zoals DHEA, een hormoon dat jong houdt, althans veroudering tegengaat. Bakker: ‘Het geeft je hetzelfde gevoel als wanneer je verliefd bent.’ Voetbal en tennis zijn in dit opzicht suffe sporten. Gelukshormonen komen er niet bij vrij. Drie keer hardlopen in de week is al genoeg. En dan een half uurtje, in drie keer tien minuten.
Alles
Maar Bram wil juist alles. Nu doet hij wat try-outs, na de zomer gaat hij op tournee samen met cabaretière Marjolijn van Kooten. Van Kooten was patiënt bij Bakker, hij zag haar voorstelling, hij belde. Of ze niet samen een programma konden doen.

Is hij dan cabaretier? ‘Alles is geoorloofd om aandacht te vragen voor mensen met psychische klachten’, verklaarde hij in het AD.

Zijn timing is goed, zegt Marjolijn van Kooten, hij heeft een sterke presentatie. ‘De theatrale vormen moeten nog komen. Maar hij is eigenwijs. Hij wil het heel graag.’
Bakkers stelling is: psychiaters moeten veel zichtbaarder zijn in het publieke debat. Wist u dat één op de vijf landgenoten gebukt gaat onder min of meer ernstig psychisch ongemak? Nee, dat wist u niet, en dat komt doordat er niet over gesproken wordt.

Advocaten zijn niet weg te slaan uit talkshows, discussieprogramma’s, quizzen en actualiteitenrubrieken – we volgen nog steeds de redenering-Bakker. Maar de zielenknijper wordt door veel meer mensen opgezocht dan de strafpleiter. Ergo: de psychiater moet weg uit zijn duistere bastion. Hij moet op de tv en in de theaterzalen. Als andere psychiaters het niet doen, dan doet Bakker het maar.

Ik wens hem soms een coach toe die zegt: doe dit nu even niet, Bram

Jim van Os hoogleraar psychiatrie aan het Universitair Medisch Centrum in Maastricht
En zo is het gekomen dat Bram Bakker toetrad tot het almachtige Rijk van de Bekende Nederlander.

Cowboy
Wat voor psychiater is Bram Bakker? Moeilijk te rubriceren. Hij is wel ‘de cowboy van de psychiatrie’ genoemd. Hij is een vakman, maar hij is ook dwars; rumoer kleeft aan hem als slijm aan de slak.
Hij wilde psychiater worden omdat het hem spannend leek door mensen heen te kijken. Zonder schroom impertinente, althans intieme vragen stellen aan mensen met intrigerende ongemakken als pleinvrees en seksuele aberraties. Hoe zijn die stoornissen in hun bestaan geslopen? En hoe krijg je ze eruit?

Hij wilde niet door conventies worden gehinderd en al helemaal niet door de bureaucratie van zorgmanagers, beleidsfunctionarissen, teamcoördinatoren, wachtlijstmedewerkers en waar het allemaal nog meer van wemelt in de geestelijke gezondheidszorg.

Bevlogenheid
Hij heeft er altijd voor gekozen persoonlijk om te gaan met patiënten; als dat zo te pas komt vertelt hij over zichzelf, over zijn gezin. Hij wil bevlogen zijn. Hij wil zich niet als bedaarde autoriteit opstellen, met een vlinderdasje en dan maar bedenkelijk voor je uit kijken en ‘hmmm, hmmm’ zeggen. Bakker: ‘Wat heb je nou aan een therapeut die zelf nooit heeft geleden?’
2003, met schrijver Rogi Wieg (rechts). Foto Joost van den Broek / de Volkskrant
Van de andere kant houdt hij van de confrontatie. Of beter: hij weigert modieuze, therapeutische toneelstukjes mee te spelen. ‘Als je vent er na twintig jaar vandoor gaat met een jonger wijf met grotere tieten, ben je geen patiënt die therapie nodig heeft’, verklaarde hij in een interview. ‘Dan voel je je kut en kun je misschien beter denken: nu ga ik kantklossen, want dat mocht nooit van hem.’

Wederopstanding
Hij was mooi gepromoveerd, een hoogleraarschap leek hem niet onmogelijk. Hij werkte bij het Sint Lucas Andreas ziekenhuis in Amsterdam. Rogi Wieg, de schrijver, behoorde er naar eigen opvatting tot de hopeloos depressieven. Twee zelfmoordpogingen, een mislukte elektroshocktherapie, tal van opnamen – voorportalen waren het van de dood als bevrijding. Hij ontmoette Bakker, na een paar gesprekken voltrok zich een wonderbaarlijke wederopstanding. Rogi Wieg verklaarde zichzelf genezen, het tweetal maakte een soort overwinningstocht langs tv-programma’s en feestzalen. In vakkringen werden wenkbrauwen gefronst.

Blowen
Cannabis is de gevaarlijkste drug die er bestaat, volgens Bakker. Het is volstrekt geaccepteerd, mensen beginnen er jong mee, het beïnvloedt op ernstige wijze het functioneren van de hersenen. ‘Als je ermee stopt’, zei hij in de Volkskrant, ‘kan er van alles te voorschijn komen. Een psychose, adhd, schizofrenie, depressie.’
Hij trof zijn 14-jarige zoon aan in de dakgoot, een joint tussen de vingers. ‘Ik ben heel kwaad geworden en heb meteen van die zelftests besteld op internet om hem te controleren.’ Zijn zoon zat op het gymnasium. ‘Je wilt niet weten hoeveel daar wordt geblowd. Heel veel van die kinderen moeten vervolgens naar een dure particuliere school, omdat het niet meer gaat.’
Hij heeft wat lopen klooien in het Lucas Andreas. Zoenen in een café met de vriendin van een vrouw die bij hem in behandeling was. Het hoorde niet. Zo was er nog het een en ander. Er kwam een zaak van. Hij is in 2005 door het Medisch Tuchtcollege gevoelig op de vingers getikt. Daarvoor was hij al ontslagen uit het ziekenhuis.

Hij heeft het altijd als een wraakactie gezien van collega’s die zijn openlijke kritiek op de zelfingenomen wereld van de psychiatrie niet konden velen. ‘Noem het academische inquisitie,’ zei hij in Elsevier. ‘Eigenlijk hebben ze mij geëxcommuniceerd.’ Maar je kunt ook zeggen: hij heeft zijn tegenstanders zelf de munitie verschaft.

Hij is van de nood een deugd gaan maken. Hij besloot de hofcultuur van buitenaf te gaan bekritiseren. Karakterologisch wil hij zich al door niemand iets laten zeggen. Dat kwam dus goed uit. Hij werd hofnar, gewone jongen in het theater van de verheven psychiaters. Het was niet de bedoeling, maar nu het zo gelopen is probeert hij zich te koesteren in die positie.

Jim van Os, de hoogleraar uit Maastricht, publiceerde onlangs Persoonlijke diagnostiek, een boek waarin hij de gangbare psychiatrische praktijk stevig bekritiseert. Op patiënten wordt al te vaak een etiket geplakt, een stigma, men krijgt een pil mee en daarmee moet het psychisch leed zijn bestreden.

Een gevierd psychiater
In zeker opzicht lijken Van Os en Bakker op elkaar, zij het dat Van Os een grote internationale reputatie geniet en weliswaar heibel schopt, maar anders dan Bakker binnen de beroepsgroep een gevierd psychiater blijft.

Van Os noemt Bakker ‘een vroege vogel’; hij was een van de eersten die zich verzette tegen al het diagnostische gedoe met verwaarlozing van de relatie tussen psychiater en patiënt. Van Os denkt dat de gemiddelde psychiater wel degelijk is beïnvloed door wat Bakker naar voren bracht, al deed hij dat op wilde wijze.

Van Os: ‘Ik denk dat de jonge generatie psychiaters hem positief bekijkt. Onder de oudere generatie is men wat minder vergevingsgezind.’

Soeverein
Wat voor mens is Bram Bakker? Ook al zo dubbelzinnig. Zijn vrienden zeggen dat ze zijn vriend zijn omdat hij zo attent is, zo zorgzaam en altruïstisch. Joost Nijsen: ‘Als je hem goed leert kennen, begrijp je waarom hij zo’n goede psychiater is.’ Een andere naaste vriend, Joop Boekestijn roemt zijn verbondenheid met zijn gezin en de wijde kring van vrienden, hij noemt hem ‘een lieve man’.

Maar wat moet men dan met dat ongedurige verlangen van Bakker zich overal te doen gelden? Boekestijn wil ‘eerlijk’ zijn: ‘Toen Bram vertelde dat hij aan cabaret ging doen, wist ik ook niet wat ik hoorde.’ Dan valt toch het gewraakte woord narcist; ‘een gezonde narcist’ haast Boekestijn zich toe te voegen.

Maakt Bakker het de tegenpartij zo niet erg gemakkelijk? Boekestijn: ‘Hij is weggestuurd, hè, uit de wereld van de psychiatrie. Hij is boos op die gevestigde machten. Hij wil laten zien dat hij soeverein is. Hij heeft in zekere zin schijt aan die wereld.’

Zoekt hij niet eerder de erkenning van die wereld? ‘Ik heb tegen hem gezegd: Bram, je bent 50, je bent toe aan eminentie.’

Bakker, vorig jaar in Trouw, over zijn jeugdjaren: ‘Ik weet niet beter of ik viel buiten de groep. Het gevoel nergens bij te horen deed absoluut pijn. Een goed deel van mijn leven heb ik besteed aan pogingen om dat pijnlijke gevoel weg te duwen en aan mezelf te bewijzen dat ik wel ergens toe behoorde.’

Joost Nijsen: ‘Bram heeft wat mij betreft een volstrekt overbodige honger naar bevestiging. Ik heb het wel eens zo tegen hem gezegd: jij hebt minder applaus nodig dan je zelf denkt.’

CV Bram Bakker
2003 Te gek om los te lopen (boos boek)
2008 Te zot voor woorden (boos boek)
2008 De dwarse psychiater (columns)
2008 Running therapy (hollen tegen de depressie)
2009 New York New York (over de marathon)
2012 Over seks gesproken (pleidooi voor normale seks)
2013 Verademing (over ademen in rust)
2014 Blijf beter (over gezond leven)
2014 Gekkenwerk (boos boek)

januari 6, 2015Permalink