Gehandicapten dwingen te verhuizen naar gewone wijk: een slecht idee

 

OPINIE – Marijke Malsch − 07/09/13, 12:26
© ANP. Het hoofdkantoor van Stichting Philadelphia Zorg in Nunspeet.

OPINIE In het nieuws zien we steeds meer incidenten in de gehandicaptenzorg. ‘Er gaat iets structureel mis’, schrijft Marijke Malsch. ‘Het wordt hoog tijd dat de zorg en behuizing van gehandicapten weer wordt gebaseerd op hun behoeften.’

  • Bestuurders die geen binding hebben met de mensen waar het om gaat raken makkelijk bevlogen door vastgoedplannen en door een ideologie als de community care

     

De zorg voor verstandelijk gehandicapten is de laatste tijd veel in het nieuws. Bij NOVO overleed een vrouw nadat ze door medewerkers tegen de grond was gewerkt. Brandon zat drie jaar lang vastgebonden zonder dat daarvoor een oplossing kwam. Philadelphia en de Zonnehuizen gingen failliet of bijna failliet na fusies en grootschalige bouwplannen die nog weinig met de zorg te maken hadden. Kort geleden sloot de Inspectie voor de Gezondheidszorg Stichting Omei omdat er te weinig toezicht is op de bewoners. De media berichten al jarenlang regelmatig over incidenten in de gehandicaptenzorg.

Er lijkt iets structureel mis te zijn. Als we kijken naar de ontwikkelingen van de laatste vijftien jaar kunnen drie oorzaken van de achteruitgang van de gehandicaptenzorg worden aangewezen.

Community care
Ten eerste de invoering van de zogenoemde ‘community care’. Bewoners van instellingen worden naar woonwijken verhuisd om daar te integreren. Voorzieningen worden afgebouwd omdat de gehandicapten zo veel mogelijk als ‘gewone mensen’ moeten worden beschouwd. Op de vrijgekomen instellingsterreinen worden woningen voor niet-gehandicapten gepland. Maar integreren verstandelijk gehandicapten ook daadwerkelijk in woonwijken? Nee, zoveel laat het wetenschappelijk onderzoek en de mediaberichtgeving van de afgelopen tien jaar wel zien.

Ze vereenzamen vaak en komen er soms nooit meer buiten. Ze bouwen nauwelijks contacten op met ‘gewone’ mensen, die meestal niets met hen te maken willen hebben. Velen willen terug naar het beschermde instellingsterrein maar mogen dat zelden, want dat terrein is inmiddels gereserveerd voor anderen. De uitgeplaatste gehandicapten zorgen soms voor veel overlast in woonwijken zoals de Volkskrant laatst berichtte. Dat werd lange tijd ontkend, want de community care moest hoe dan ook doorgevoerd worden. Jarenlang zijn over de hoofden van de gehandicapten en hun familie heen vastgoedplannen gemaakt voor de terreinen, ten koste van de zorg. De onderlinge banden tussen instellingen, gemeenten, bouwbedrijf en inspectie kwamen daarbij goed uit.

Dankzij de community care is er tegenwoordig minder personeel, en dit is ook minder hoog opgeleid. Daardoor doen zich steeds meer incidenten voor. De medische zorg is in veel instellingen teruggebracht met als gevolg wederom incidenten, niet zelden met ernstige gevolgen en soms zelfs de dood. Die incidenten worden niet altijd goed onderzocht en blijven dan onzichtbaar. Als er was geluisterd naar de familie was de community care nooit zo ingevoerd als nu is gebeurd, maar de familie is genegeerd.

Meer interesse in vastgoed dan personeel
Een tweede oorzaak van de achteruitgang zijn de fusies tussen instellingen en de daarmee gepaard gaande directie- en bestuurderswisselingen. Omdat instellingen steeds groter worden en er ook taken bijnemen, staan bestuurders tegenwoordig vaak zeer ver af van de werkvloer. Dat is bijvoorbeeld het geval bij Philadelphia, ‘s Heerenloo en NOVO. Bestuurders weten soms eenvoudigweg niet wat de gevolgen zijn van de beslissingen die zij nemen. Daarbij lijken sommige van hen meer belangstelling te hebben voor vastgoed en financiën dan voor het welzijn van bewoners en personeel.

Bestuurders die geen binding hebben met de mensen waar het om gaat raken makkelijk bevlogen door vastgoedplannen en door een ideologie als de community care. Inmiddels zijn verschillende van deze bestuurders weer vertrokken, soms gedwongen. Maar ondertussen is wel veel schade aangericht. Een schade die voor een groot deel onzichtbaar is gebleven omdat de gehandicapten die zelf niet kunnen verwoorden en hun familie te bang is voor represailles tegen hun kind. Personeel vreest ontslag als ze kritiek uiten.

Bezwaren worden niet gehoord
Een derde oorzaak van de achteruitgang is het ontbreken van correctiemechanismen. Familie en medewerkers proberen wel om verslechteringen tegen te gaan, maar zij worden gepasseerd. En de toezichthouders functioneren niet altijd goed. De medezeggenschap  vervult niet de rol die ze zou moeten vervullen.

Van ouders die niet willen dat hun kind naar een woonwijk verhuist, wordt wel gezegd dat ze ‘niet mee kunnen komen in de ontwikkelingen’. Staatssecretaris Erica Terpstra was de eerste die dit zei in 1996, en daarna hebben het velen haar nagezegd. Op die manier worden de bezwaren van de familie gediskwalificeerd.

Kamervragen
Dankzij de krachteloosheid van de wet op de medezeggenschap kiezen sommige bestuurders jarenlang hun eigen medezeggenschapsraden uit die dan ook geen tegenwicht bieden tegen onwenselijk beleid. De inspectie laat het afweten en kiest soms zelfs de kant van de instellingen, zoals rapporten van de Nationale ombudsman en de commissie Sorgdrager hebben laten zien. Leefwensenonderzoeken, een door de Tweede Kamer afgedwongen instrument om onvrijwillige verhuizingen van het instellingsterrein af tegen te gaan, ‘raken kwijt’ of worden geweigerd door instellingen. Waar ze wél worden gehouden blijkt steevast dat de meeste gehandicapten op het beschermd terrein willen wonen. In de antwoorden op de vele Kamervragen hierover stonden keer op keer onjuistheden. Want de community care moest en zou doorgevoerd worden. Instanties die een verkeerde route zouden moeten corrigeren, doen dat dus niet.

We moeten niet verbaasd zijn dat er zoveel incidenten zijn, we moeten verbaasd zijn dat bovengenoemde ontwikkelingen al zolang doorgaan terwijl toch bekend is dat ze tot schade leiden. Het wordt hoog tijd dat de gedwongen community care wordt stopgezet en dat de zorg en behuizing van gehandicapten weer wordt gebaseerd op hun behoeften.

Marijke Malsch is curator van een verstandelijk gehandicapte man. Zij schreef Dwang of bevrijding? De invoering van de community care in de zorg voor verstandelijk gehandicapten, dat op 10 september verschijnt bij Boom / Lemma. 

september 8, 2013Permalink