Gevallen engel

 

ACHTERGROND De Amerikaanse actrice Jean Seberg (1938-1979) wordt door haar zoon geëerd met een rijk fotoboek. Achter het vrolijke gezicht met het korte haar, dat in de klassieker A bout de souffle onsterfelijk werd, schuilt een grotendeels ongelukkig leven.

DOOR Bart Koetsenruijter 8 mei 2014

9-9-1979

Op pagina 3 bericht de Los Angeles ­Times over het overlijden van Jean ­Seberg. De Amerikaanse actrice is gevonden ‘liggend voor de achterbank van haar witte Renault, die geparkeerd stond in een chique wijk in Parijs, aan de rechteroever van de Seine’. Tien dagen eerder is ze voor het laatst levend gezien. Toen verliet ze ’s nachts haar ­Parijse appartement aan de Avenue de Longchamp ‘met niet meer dan een ­deken en een pot slaappillen’.

 

Eten bij de Kennedy’s

Op 23 juni 1963 was Jean Seberg genood aan de dis bij het echtpaar Jackie en John F. ­Kennedy. In het Witte Huis werd een driegangendiner geserveerd (voorgerecht: Russische blini’s met kaviaar en wodka – ‘behalve voor de president, die tomatensoep kreeg’) waarover Jean Seberg een lange brief aan haar ouders schreef.Daarin schrijft ze niet alleen dat ­Kennedy A bout de souffle gezien bleek te hebben, maar ook dat ze de indruk heeft dat het huwelijk van de Kennedy’s niet geweldig was: ‘Ik ben ervan overtuigd dat hij trots op haar is, maar diep in hun hart moeten beiden het gevoel hebben dat ze niet goed bij elkaar passen.’

Met de zelfmoord van Seberg kwam een einde aan een op
het oog weinig gelukkig leven. Het bericht in de LA ­Times meldt dat ze de jaren voor haar dood meermaals is behandeld in psychiatrische klinieken en dat ze twee maanden eerder al een zelfmoord­poging deed. Volgens vrienden kende ze geregeld aanvallen van depressiviteit.

Over dat ongelukkige leven is in het fotoboek dat haar zoon Diego Gary ­samenstelde en dat zojuist is verschenen, weinig te lezen. Het boek is een voorstelbaar eerbetoon aan de actrice die in 1956 op 17-jarige leeftijd haar Hollywooddebuut maakte en in een klap de beroemdste inwoner werd van het stadje Marshalltown in Iowa, tot dan toe alleen bekend om de productie van prikkeldraad. Seberg won een door de nationale televisie gevolgde casting. Regisseur Otto Preminger wilde voor zijn film Saint Joan een nieuw, oorspronkelijk en door hemzelf gevonden gezicht. Hij reisde het land door, zag 18 duizend kandidaten en koos de apothekersdochter uit het hart van de VS.

In de verzamelde foto’s – deels film- en opnamebeelden en deels foto’s uit privéalbums – is goed te zien hoe groot de metamorfose was die ze onderging van plattelandsmeisje met halflang donkerblond haar, naar de kortgeknipte Jeanne d’Arc, die ze als 18-jarige speelde. Opeens was daar het ‘perfect ovalen gezicht’ met de doordringende ogen die zo vaak in het grote niets leken te staren. Op de meeste foto’s zien we een stralende actrice, vaak lachend, altijd stijlvol en meestal hoogblond. Ook in de brieven die het boek bevat geen spoor van het leed dat haar zo moet hebben achtervolgd. Of het moet de laatste brief uit het boek zijn, gericht aan haar vader, 10 februari 1978. Daarin schrijft ze: ‘Parijs is grauw en koud, maar alle mensen om me heen hebben vrolijke gezichten. Dus, om met Shakespeare te spreken: ik lach om de dingen omdat ik niet huilen wil.’

Het woord zelfmoord komt in het boek niet voor, al eindigt de inleidende beschouwing van de Franse filmhistoricus Antoine de Baecque met de vaststelling dat de actrice aan het eind van haar leven kapot was van het beeld dat in de Amerikaanse media van haar was ontstaan. Een beeld waarover de LA ­Times in haar overlijdensbericht in 1979 zwijgt. Misschien niet zonder reden.

19-5-1970

Bijna tien jaar eerder. In dezelfde LA Times verschijnt de dagelijkse ‘gossipcolumn’ van Joyce Haber, waarin ze bericht over het wel en wee van Hollywoodsterren. Haber schrijft uit goede bron te hebben vernomen dat een in Parijs wonende getrouwde Amerikaanse actrice zwanger is van een lid van de actiegroep Black Panthers, die strijdt voor de rechten van zwarte Amerikanen.

Jean Seberg leidt tot dat moment een gelukkig leven. Na de scheiding van haar eerste echtgenoot, een Franse jurist, heeft ze een relatie gekregen met schrijver Romain Gary, de vader van haar in 1962 geboren zoon Diego. Stilaan heeft haar leven de richting genomen die ze heeft gewild. Ze leeft vooral in Parijs, speelt afwisselend in publieksfilms en kleinere producties waarbij haar man meestal ook is betrokken. Met uitzondering van één film zijn het geen van alle acteerprestaties en films die filmgeschiedenis schrijven. Wel biedt het haar voldoende tijd en geld zich in te zetten voor zaken die ze van belang acht. Daaronder de Black Panthers.

Dat laatste is in de ogen van de FBI, die de Black Panthers als een terreur­beweging ziet, een misdaad. Seberg zou daarmee een gevaar voor (het moreel) van het vaderland zijn. Reden om een lastercampagne tegen haar te beginnen, die zijn dieptepunt vindt in het gerucht dat via de LA Timesde wereld in gaat. Seberg is weliswaar zwanger maar daarmee hebben de Black Panthers niets van doen.

Volgens Gary deed ­Seberg sindsdien elk jaar op de geboortedag van hun dochter een zelfmoordpoging

Romain Gary zou later verklaren dat de klap bij zijn echtgenote zo hard aankwam dat hun dochter te vroeg werd geboren, twee dagen leefde en toen overleed. Volgens Gary deed ­Seberg sindsdien elk jaar op de geboortedag van hun dochter een zelfmoordpoging.

Ironie: ruim tien jaar eerder was een negatieve perscampagne nog een blessing in disguise gebleken voor de ­actrice.

12-3-1958

Omdat de casting voor Saint Joan een nationaal tv-fenomeen was geweest, waren de verwachtingen voor de film hooggespannen. Toen die vervolgens niet werden waargemaakt, kregen Otto Preminger en Jean Seberg de volle laag. ‘Levenloze portretten die hun teksten declameren zonder de toeschouwer te kunnen ontroeren’, schreef The New York TimesSaint Joan flopte. Net als de opvolger van het duo, de Françoise Sagan-verfilming Bonjour Tristesse.

Jean-Paul Belmondo en Jean Seberg in A bout de souffle, 1960. Seberg speelt hierin een Amerikaanse journaliste in Parijs. Foto Raymond Cauchetier

Tussen alle meedogenloze kritieken leest Seberg een opbeurend stuk in het Franse tijdschrift Arts. De jonge criticus François Truffaut schrijft: ‘Het werk van een regisseur bestaat eruit mooie ­vrouwen mooie dingen te laten doen. De mooiste momenten in de film­geschiedenis zijn die waarin aldus het talent van een regisseur samenvalt met dat van de actrice. Griffith en Lilian Gish, Sternberg en Marlene (…), Rossellini en Magnani, Vadim en Bardot. Vanaf nu horen Preminger en Seberg ook in dat rijtje.’

Seberg, die inmiddels in Parijs woont, schrijft Truffaut een uit­gebreide dankbrief en laat zich door haar Franse echtgenoot in contact brengen met de nouvelle vague-groep. Daar loopt juist de 28-jarige Jean-Luc Godard rond met het plan van een verhaal dat hem door Truffaut is aangereikt zijn eerste speelfilm te maken. Hij is ervoor op zoek naar een Amerikaanse actrice die de rol kan spelen van een Amerikaanse journaliste in Parijs.

Met de opnamen voor A bout de souffle breken de tien gelukkigste jaren in het leven van Jean Seberg aan. Dankzij die film zal ze de geschiedenis ingaan als de blonde, vrolijk huppelende, kortgeknipte actrice met het New York ­Herald Tribune-truitje. ­Antoine de ­Baecque in het boek: ‘Voor eeuwig en altijd dat gezicht als van een engel.’

Jean Seberg. Photographien und Dokumente aus dem Familienarchiv, verzorgd door Diego Gary. Schirmer & Mosel, ­€ 39,80

Jean Seberg

1938 geboren in Marshalltown, Iowa, Verenigde Staten
1957 filmdebuut in Saint Joan (Otto Preminger)
1958 tijdens de opnamen in Parijs voor haar tweede film, Bonjour Tristesse, ontmoet ze de Franse jurist François ­Moreuil; ze trouwt met hem en gaat in Parijs wonen. Twee jaar later scheiden ze.
1960 A bout de souffle (Jean-Luc Godard)
1962 relatie met de 24 jaar oudere schrijver Romain Gary; geboorte zoon Diego
1964 Lilith (Robert Rossen), met Warren Beatty en Peter Fonda
1968 Les oiseaux vont mourir au Pérou (Romain Gary)
1969 Paint your wagon (Joshua Logan), met Clint Eastwood en Lee Marvin
1970 scheiding van Romain Gary
1970 geboorte dochter Nina (overlijdt na twee dagen)
1970 Airport (George Seaton), met Burt Lancaster en Dean Martin
1976 laatste film: Die Wildente (Hans W. Geissendörfer)
1979 Sebergs lichaam wordt ­gevonden in haar auto; doodsoorzaak: overdosis slaappillen in combinatie met alcohol.