Goed huwelijk, geen seks

ESSAY – Hoe gelijkwaardiger de relatie, des te slechter de seks. Zo blijkt onomstotelijk uit onderzoek. Schrijver, columnist en huisman Jan Heemskerk verbaast het niets: ‘Vrouwen vinden het moeilijk hun man afwisselend als theemuts en sekssymbool te ervaren.’

DOOR Jan Heemskerk 5 april 2014

Een van de charmantste en – tegelijk – afschuwelijke aspecten van de menselijke seksualiteit is zonder twijfel: je hebt niet voor het zeggen waar je geil van wordt. Was dat wel zo, dan bestond er vermoedelijk geen pedofilie, was homoseksualiteit uitgestorven en had de Wereldwijde Monogamie een kans van slagen. Helaas werkt het anders: je bent homo of hetero of iets exotisch, je valt op blond of donker, grote tieten of lange benen, een mooi karakter of een liederlijke uitstraling. Je valt misschien zelfs op iets dat je verafschuwt, zoals de veelbeklaagde foute man of de leeghoofdige opblaaspop. Je doet er weinig aan. Seksuele opwinding is een ongrijpbare cocktail van visuele stimuli, oeroude voortplantings-genetica, bronstige associaties en schier onweerstaanbare feromonen.

Ilustratie Simon Wald-Lasowski

Ilustratie Simon Wald-Lasowski

Valt er in algemene zin al iets over te zeggen, dan is het dat de aantrekkingskracht in het geval van de heteroseksuele liefde – want daar gaat het hier verder over – hem vooral zit in het verschil tussen man en vrouw en niet in de overeenkomsten. Sterker, het ís dat er seksuele aantrekkingskracht bestaat tussen de seksen, want anders verviel vermoedelijk iedere noodzaak voor contact, gezien de vele, vele verschillen van opvatting over ongeveer alles tussen man en vrouw, en ik kan het weten, want ik schreef er al honderddertien columns over, vulde er twee boeken, een theatertour en een televisierubriek mee, en de bron is nog lang niet uitgeput. Neem maar van mij aan: vrouwen en mannen raken opgewonden van wat er ànders is aan de ander.

Pest

Ik kan dus niet zeggen dat ik verbaasd was toen ik het artikel Does a More Equal Marriage Mean Less Sex las uit The New York Times, dat mij door de redactie van Volkskrant Magazine onder de neus werd gedrukt. Hieruit bleek helder – onfeilbaar geresearcht en rijkelijk gedocumenteerd – dat een gelijkwaardig huwelijk de pest is voor je seksleven. We lezen even mee: ‘Het onderzoek Egalitarianism, Housework and Sexual Frequency in Marriage, dat vorig jaar verscheen in The American Sociological Review verbaasde velen doordat de resultaten compleet tegengesteld waren aan de logische uitkomst, namelijk dat de seks in het huwelijk beter zou worden naarmate de verhouding tussen man en vrouw gelijkwaardiger is.’

Voor een man is het feit dat zijn vrouw het eten kookt en de was doet geen enkel beletsel voor seksuele opwinding

Het tegendeel bleek waar: naarmate mannen meer klusjes in het huishouden deden en naarmate die klusjes ‘vrouwelijker’ van karakter waren, zoals de was doen, koken en stofzuigen (in plaats van het vuilnis buiten zetten of de auto repareren), hadden stellen aanzienlijk minder vaak seks. Het ging niet alleen om de frequentie: de vrouwen gaven de seks ook een hoger cijfer naarmate in het huwelijk de klusjes meer langs traditionele lijnen werden verdeeld.

Initiatief

Wat gebeurt hier? Simpel: voor een man is het feit dat zijn vrouw het eten kookt en de was doet geen enkel beletsel voor seksuele opwinding. Sterker, die licht dienende rol resoneert prima met de rolverdeling in de slaapkamer, waar – laten we er geen doekjes om winden – het initiatief nog altijd ruimschoots bij mannen ligt en de vrouw gemiddeld genomen zeer tevreden is met ondergaan wat haar lover aan lekkers opdient.

Voor een vrouw, echter, is het moeilijk in de schattebout die de piepers staat te jassen en de was staat te vouwen haar Grote Overweldiger te herkennen, de man die haar wel even alle hoeken van de kamer zal laten zien. Zij ziet een vrouw-met-een-piemel, een maatje en kameraadje, een co-ouder en medestrijder in de arena van de duobaan, een levensgezel, een meubelstuk, maar zeker geen wildebeest of neukdier. Kan ze ook niet helpen en ze is vermoedelijk verder ook dolblij met haar kanjer: ze wordt er alleen niet zo geil van.

Ilustratie Simon Wald-Lasowski

Ilustratie Simon Wald-Lasowski

Spanning

Daar komt bij: voor vrouwen is seks niet de enige en doorslaggevende reden bij de partnerkeuze. De sociologe Pepper Schwartz heeft er in Does a More Equal Marriage Mean Less Sex een aannemelijke theorie over. Zij is de uitvinder van de term ‘Lesbian Bed Death’, het verschijnsel waarbij de seks in lesbische relaties na verloop van tijd simpelweg tot stilstand komt. Dit komt bij mannelijke homoseksuelen niet of nauwelijks voor. Dat komt, zegt Schwartz, doordat vrouwen, ook heteroseksuele, eerst kijken naar zaken als ‘gezamenlijke ambities, leuke dingen die we samen kunnen doen’, overeenkomsten dus, waar mannen vooral erotisch filteren, waardoor de kans dat ze eindigen met iemand die van hen verschilt in termen van opleiding of sociale klasse, veel groter is. En dat verschil maakt het spannend. Mannen, kortom, dragen de verantwoordelijkheid voor de erotische spanning in de relatie.

In dat perspectief is het geen goed nieuws dat steeds meer vrouwen de ‘echte’ arbeidsmarkt betreden en hoger klimmen op de carrièreladder en steeds meer mannen juist kiezen voor zorgen en thuiswerken. Zo blijkt uit onderzoek in de VS dat het aantal scheidingen onder dergelijke echtparen astronomisch veel hoger ligt dan bij echtparen met een traditionele rolverdeling. Hier zit een dubbel probleem: niet alleen is het voor de hardwerkende vrouwen een mindfuck zich in de omgekeerde wereld te begeven – ze voelen zich veelal schuldig tegenover de kinderen en kunnen maar moeilijk hun kwaliteitsnormen aangaande het huishouden loslaten; niet alleen vinden vrouwen het moeilijk in een dergelijke rolverdeling hun man afwisselend te ervaren als wasvrouwtje en sekssymbool, ook mannen raken in termen van genderidentiteit hevig van het padje.

Door veel vrouwen in mijn omgeving wordt me verteld dat hun man geen seks meer wil

Een van de redenen waarom de (vrouwelijke) baas van het Volkskrant Magazine mij heeft gevraagd voor dit artikel is – vermoedelijk – dat ik zo’n man ben, die weliswaar thuis werkt/zorgt en een vrouw heeft met zo’n vaste, prestigieuze, baan, maar desondanks zindert van de onversneden bruut-mannelijke aantrekkingskracht en een overweldigend dominant karakter bezit. En dus niet de minste moeite heeft zijn vrouw bij binnenkomst direct wreed aan zich te onderwerpen. De meeste thuisblijvende mannen hebben hier echter aanzienlijk meer moeite mee.

Bitch

Het is ook even wennen, de bitch in huis te zijn. Sinds ik geen vaste baan meer heb, denkt mijn vrouw bijvoorbeeld dat ik dus de hele dag vrij ben. Dat is allerminst waar, maar dat weerhoudt haar niet van het verstrekken van opdrachten, vermomd als ‘verzoekjes’ die ik ‘toch wel even kan doen’. We noemen het koken (‘jij hoeft niet in de file, dus kun je best het eten klaarmaken in die extra tijd’), het doen van boodschappen (‘je moet af en toe toch even achter de laptop vandaan, ben je er even uit’), het opwachten van de koerier (‘je zit toch thuis’) en het rondschleppen van kinderen (‘half een ophalen bij de gymzaal, half vijf trainen, half zes ophalen, en zorg dat hij zijn huiswerk doet en de akkoorden oefent, want om zes uur komt Jeroen.’ Wie? ‘Jeroen, de gitaarleraar.’). Vorige week probeerde ze me zelfs een was in de wasmachine te laten doen, wat ik natuurlijk hooghartig heb geweigerd en haar op een week vaginastraf is komen te staan.

Het gevaar is echter vooral sluipend. Ben je thuis, val je automatisch toch een beetje in de huisvrouwenrol

Het gevaar is echter vooral sluipend. Ben je thuis, val je automatisch toch een beetje in de huisvrouwenrol, ben je uit werken en weet je dat er iemand thuis zit, ga je automatisch van die luxe profiteren. Zo is mevrouw Heemskerk de helft van de tijd te laat voor het eten, want ‘ze moest nog even iets afmaken’. En hoe goed ik dat ook begrijp en hoe vaak ik dat mijn liefdes zelf ook heb aangedaan, je voelt je toch een beetje een lul als je dan de oven moet aanzetten om je liefderijk geknutselde pasta met gegrilde portobello en glazige zalm te laten verpieteren tot het vrouwtje thuiskomt. En zij dan ook nog commentaar heeft op de rommel en vindt dat je niet zo moet zeuren.

Ilustratie Simon Wald-Lasowski

Ilustratie Simon Wald-Lasowski

Het schijnt dat veel mannen zich door deze rolwisseling, maar ook door het feit dat de vrouw meer verdient dan hij, lelijk ontmand kunnen voelen. Ze voelen zich marginaal deelnemer aan het gezinsleven, verliezen zelfvertrouwen en worden daardoor alleen nog maar minder aantrekkelijk voor de high powered echtgenote, die zich wild ergert aan de kwezel die ooit haar dubbelgespierde liefdesgod was.

Plicht

Door veel vrouwen in mijn omgeving wordt me verteld dat hun man geen seks meer wil. In mijn tijd was dat ondenkbaar, een man die geen seks wil. Sterker nog: het werd algemeen aanvaard en door mannen als heilige plicht beschouwd een vrouw seks te geven als ze daar om vroeg. En wel iedere vrouw, ongeacht leeftijd, afkomst, inkomen, sociale klasse of lichaamsbouw. Een vrouw die seks wilde, was namelijk een dermate uitzonderlijk verschijnsel dat je wel een ontzettende sukkel of bijzonder botte boerenlul moest zijn om je dat buitenkansje te laten ontglippen.

Tot verdriet van hun vrouwen, die meestal wel degelijk seks willen (dan ineens wel)

Maar nu zijn er dus ook al mannen die geen seks willen. Dit, trouwens, tot verdriet van hun vrouwen, die meestal wel degelijk seks willen (dan ineens wel). En die vrouwen gaan deze seks uit arren moede op zeker moment dan maar buiten de deur zoeken. Zo heeft een vriend van mij ruim twee jaar een hele kluif (vier keer in de week) gehad aan een vrouw die thuis geen seks kreeg. Toen hij haar officieel tot de zijne wilde maken, werd hem te verstaan gegeven dat zulks niet de bedoeling was. Ze hield van haar partner en had mijn vriend enkel nodig om haar aanzienlijke libido te blussen.

Afwijzing

Nog erger zijn de lotgevallen van mijn vriendin S., die beeldschoon, botergeil en compleet vrijgezel is. Zij maakt staaltjes van afwijzing mee waarvan de doorgewinterde kobold radeloos zou worden: ‘Jan’, bezweert ze me dan, ‘Jan, ik heb hem te eten gegeven in een sterrenrestaurant, er tijdens het gesprek geen enkele twijfel over laten bestaan dat hij later de volledige beschikking over mijn lichaam mocht hebben, dat mijn appartement om de hoek was en de champagne koud stond, en wat doet hij? Hij zegt dat hij zich enorm tot me aangetrokken voelt, maar dat hij toch maar een taxi neemt omdat hij er ‘niet aan toe is’!’

Naar mijn mening zouden ze naar het seksheropvoedingsinternaat moeten worden gestuurd

Bizar genoeg weten de mannen – in de gevallen waarvan ik meer weet – zelden tot nooit een plausibele reden te geven voor hun weigerachtig gedrag. Vriendin H. heeft alles geprobeerd om haar langjarige verloofde weer aan de praat te krijgen: ‘Dronken voeren, honderd waxinelichtjes, verleiden met zwartkanten niemendalletjes; ik heb hem zelfs een keer half aangerand! Maar dan krijg ik zo’n reactie dat ik het niet moet forceren en dat mijn agressieve gedrag op hem benauwend overkomt. Maar praten helpt ook niet: dan krijg ik allerlei warrige verklaringen die er meestal op neerkomen dat het allemaal mijn schuld is.’ Tsja. Naar mijn mening zouden ze naar het seksheropvoedingsinternaat moeten worden gestuurd, maar hé, wie ben ik, en wie weet hebben die kerels wel een leuke hobby.

Sleutel

Wat wel schuilt achter deze verachtelijke tendens, is een tamelijk naargeestige ontwikkeling in de liefdesrelatie tussen man en vrouw. Ik denk dat de sleutel, zoals altijd, ligt bij de man, die immers de hoeder van het seksleven is. Hij kan kiezen voor die gelijkwaardige seksloze relatie en de rol van genderneutrale theemuts. En aldus de verachting en ontrouw van zijn vrouw over zich afroepen. Maar hij kan ook ervoor kiezen een rode lijn in het zand te trekken, dan maar geen perfecte echtgenoot, maar wel een geloofwaardige minnaar en de baas in huis. Ik zou het wel weten. Maar ik ben van de oude stempel. En van de seks.