Knap werk

COMMENTAAR Premier Rutte, minister Timmermans en hun mensen moesten na de ramp op vele fronten improviseren. Ze hebben het er uitstekend afgebracht.

DOOR onze redactie 26 juli 2014

Vorige week donderdagochtend reisde Mark Rutte voor vakantie af naar Zuid-Duitsland. Dezelfde avond bevond hij zich in het middelpunt van een Nederlandse tragedie én een wereldwijde diplomatieke crisis. Hij en zijn regering moesten veel tegelijk doen, en snel: de lichamen van de omgekomen landgenoten terughalen uit oorlogsgebied, internationale steun zoeken voor die taak en voor de zoektocht naar de daders, de Russen hard aansporen tot medewerking zonder de deur dicht te slaan, scherpere sancties voorbereiden in internationaal verband.

Daarnaast moest Rutte voor het eerst zijn natie voorgaan in schok, medeleven en verontwaardiging. De collectieve beleving van emoties is tegenwoordig onontkoombaar. De politicus die haar niet weet te kanaliseren, loopt schade op. Rutte had daarbij niets aan de joyeuze niets-aan-de-handhouding waarmee hij doorgaans optreedt.

Vanaf het begin heeft Rutte de juiste prioriteiten gesteld en die helder uitgelegd
Hij en zijn mensen moesten improviseren. Ze hebben het er uitstekend afgebracht. Vanaf het begin heeft Rutte de juiste prioriteiten gesteld en die helder uitgelegd, ook toen de emoties hoog opliepen en half Nederland onze commando’s erop af wilde sturen: eerst de lichamen terug, dan onderzoek, dan pas confrontatie. Ruttes kalme rationaliteit in het begin sloot echter slecht aan bij het gevoel van de natie.

Maar Rutte en zijn excellerende minister Timmermans bleken flexibel genoeg om emotie toe te voegen aan hun optreden. Van de aankomst van de slachtoffers maakten ze op het laatste moment een nationaal eerbetoon en dag van collectieve rouw. Het toppunt van improvisatie, maar het resultaat was indrukwekkend.

Vandaag zijn de lichamen grotendeels terug, is een onderzoeksoperatie onderweg en blijft de onvermijdelijke confrontatie met Rusland in voorbereiding. Mark Rutte is overeind gebleven in een uiterst moeilijke situatie.

Veertig ongewapende marechaussees zijn in Charkov aangekomen om te helpen zoeken naar stoffelijke resten en aanwijzingen naar de oorzaken van de ramp. Om geen aanstoot bij de separatisten te geven, zullen ze niet geüniformeerd zijn. Dat de rebellen, die overigens dagenlang ongestoord bewijsmateriaal voor de betrokkenheid bij het neerhalen van MH17 hebben kunnen verduisteren, de afgelopen dagen de onderzoekers niet tegenwerken, is een positief effect van de VN-resolutie die maandag werd aangenomen.
Niettemin is het verstandig van premier Rutte om tegelijkertijd te werken aan een bewapende missie om de veiligheid van de onderzoekers te kunnen waarborgen. Zij mogen in geen geval aan hun lot worden overgelaten.

Over de eventuele militaire missie waarover dit weekend mogelijk een besluit valt, is nog heel veel onduidelijk, behalve het beoogde doel: de bescherming van het internationale onderzoeksteam dat wordt ontplooid naar de plek des onheils in Oost-Oekraïne.

Het gaat hier over een militaire missie naar een oorlogs­gebied waar twee partijen (mogelijk zelfs drie, als de Amerikaanse beschuldigingen kloppen van directe betrokkenheid van de Russische strijdkrachten) elkaar met zwaar geschut bestoken en dat vlakbij de grens van Rusland ligt – het land dat de annexatie van de Krim motiveerde met het spookbeeld van ‘NAVO-troepen in Sebastopol’.

Signalen dat Rusland de aanvoerlijn van wapens en rebellen naar Oekraïne heeft afgesneden ontbreken, zelfs na het neerschieten van MH17
Dat zo’n missie met al dan niet een VN-mandaat maar minimaal met – in de woorden van Rutte – ‘een goedkeurend knikje’ van Rusland, veel diplomatiek voorwerk vereist, spreekt vanzelf. Maar er zal minstens zoveel militair denkwerk aan zo’n missie moeten voorafgaan. Als er, zoals te verwachten valt, geen sprake zal zijn van escalatiedominantie (grof gezegd, de garantie dat als het fout gaat jouw bewapening superieur is aan die van de andere partijen) roept dat de klemmende vraag op of het sturen van militairen in dit geval de veiligheid bevordert of juist vuur kan aantrekken.

Regering en parlement lijken eensgezind over de noodzaak spoedig in Europees verband scherpere sancties in te stellen tegen Rusland. Signalen dat Rusland de aanvoerlijn van wapens en rebellen naar Oekraïne heeft afgesneden ontbreken, zelfs na het neerschieten van MH17. Dat is onverteerbaar.