Kunnen economen wat leren van voetbal?

Keeperstrainer Frans Hoek van Oranje heeft een lijstje van de favoriete hoek van WK-spelers bij het nemen van penalty’s. Alleen wilde doelman Jasper Cillessen tot nu toe niets van die informatie weten en koos hij in de wedstrijd tegen Australië prompt voor de verkeerde hoek. Hij heeft beloofd in het vervolg naar Hoek te luisteren nu het WK in de knock-outfase is beland en de kans groot is dat penalty’s de scherprechter worden. Nederland loopt al decennia voorop in de strafschoppenwetenschap. In de jaren tachtig had trainer Jan Reker al zijn fameuze kaartenbak, waarin hij van 2.000 professionele spelers had vastgelegd in welke hoek zij hun penalty’s schoten. Omdat er toen nog geen PC’s waren, moest Reker het allemaal met de hand bijhouden wat hem elke dag vele uren kostte. Van Breukelen deed er toen zijn voordeel mee, maar per saldo bleek het monnikenwerk van de latere PSV-bestuurder niet aan Oranje besteed te zijn. Integendeel, in internationale wedstrijden vanaf 1975 zou statistisch gezien Nederland de helft van de shootouts-loterij hebben moeten winnen. In werkelijkheid is dat maar 25 procent. Ignacio Palacios-Huerta, hoogleraar management aan de London School of Economics (LSE), analyseerde tienduizend penalty’s voor zijn boek Beautiful Game Theory: How Soccer Can Help Economics. Hiervoor gebruikte hij de speltheorie van de schizofrene John Forbes Nash die in 1994 de Nobelprijs voor de Economie won en wiens leven door de acteur Russel Crowe werd vereeuwigd in de film A Beautiful Mind. Ongeveer 60 procent van de penalty’s wordt in de rechterhoek geschoten en 40 procent in de linkerhoek. Volgens deze theorie kiezen bedrijven een optimale strategie van winstmaximalisatie, rekening houdend met de optimale strategie van de concurrenten. Hetzelfde gebeurt bij het nemen van penalty’s. Keepers maken een inschatting van de hoek waarin de spelers de bal schieten en de spelers maken een inschatting van de hoek die de keeper zal kiezen. Als spelers altijd dezelfde hoek kiezen, wordt het voor keepers veel gemakkelijker om penalty’s te stoppen. Andersom geldt hetzelfde. Uit het onderzoek blijkt dat spelers en keepers zich dat ook bewust zijn en de keuze voor de gekozen hoek onvoorspelbaar is. Ongeveer 60 procent van de penalty’s wordt in de rechterhoek geschoten en 40 procent in de linkerhoek. Dat heeft te maken met het feit dat die hoek voor spelers gezien de sterkte van hun been gemakkelijker is. Als ze meer dan zes van de tien keer in die betere hoek zouden schieten, zou de hoek te voorspelbaar worden. Voetballers maken echter een optimale keuze, waardoor over lange tijd gemeten het aantal benutte penalty’s in de linkerhoek even groot is als in de rechterhoek: ongeveer 80 procent. Dit bewijst dat de informatie van Hoek inhoudelijk gezien waardeloos is. Het enige nut dat het heeft, is de tegenstander hiermee van zijn apropos te brengen. Maar dan moet Cillessen ze bij elke strafschop publiekelijk doorbladeren. Ongetwijfeld mooie televisie.