Onbetaalbare zorg

DOOR Marcel van Dam 24 april 2014

Een flinke meerderheid van de spraakmakende gemeente in Nederland, waaronder het neutrale NOS Journaal, verkondigt dag na dag dat de zorg onbetaalbaar is geworden. ‘Onbetaalbaar’ heeft drie betekenissen. Bedoeld kan worden dat je te weinig geld hebt om iets te kunnen betalen, dat je iets te duur vindt om te kopen of dat je wilt uitdrukken dat iets heel erg bijzonder en waardevol is.

 

In het politieke debat domineert de eerste betekenis. De stelling is dat er te weinig geld is om de zorg te kunnen blijven betalen omdat de uitgaven sneller stijgen dan het bruto binnenlands product. Voor die stijging zijn drie oorzaken. In de eerste plaats de technologische vernieuwing. Er komen steeds meer nieuwe medicijnen op de markt en er worden steeds meer nieuwe behandelmethoden toegepast. In de tweede plaats zijn de prijsstijgingen (loonkostenstijging) in de zorg hoger dan in de rest van de economie omdat de kosten vooral uit personeelskosten bestaan. Zorg is bijna niet te automatiseren. In de derde plaats door de vergrijzing. Het aantal oudere mensen wordt groter en ouderdom komt met gebreken. Bovengenoemde drie oorzaken dragen in die volgorde voor ongeveer 50 procent (meer en betere behandelingen), 35 procent (prijsstijgingen) en 15 procent (vergrijzing) bij aan de kostenstijging. Overigens: van de totale zorgkosten gaat niet meer dan 18 procent naar ouderenzorg.

We hebben dus niet te weinig geld om de zorg te kunnen betalen, zoals door veel politici wordt beweerd, maar die politici kiezen ervoor het geld aan iets anders te besteden

Betekent deze kostenstijging dat we te weinig geld hebben om die te betalen? Geenszins. Tussen 1975 en 2007 stegen de zorgkosten gemiddeld per jaar 1 procent meer dan het bruto binnenlands product. Een groei van het bbp met 1,5 procent per jaar is ongeveer 9 miljard euro. Een groei van de zorgkosten met 2,5 procent is ongeveer 1,4 miljard. Volgens deZorgbalans 2013 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (alle bovenstaande feiten zijn daaraan ontleend) blijft er voldoende ruimte in de economische groei over om de groei van andere collectieve uitgaven te bekostigen.

We hebben dus niet te weinig geld om de zorg te kunnen betalen, zoals door veel politici wordt beweerd, maar die politici kiezen ervoor het geld aan iets anders te besteden. Bijvoorbeeld: volgens minister Dijsselbloem is er dit jaar een meevaller op de zorguitgaven van minstens een miljard. Ons nationale kabinet van VVD, PvdA, D66, ChristenUnie en SGP heeft besloten de helft van die meevaller niet te gebruiken om de stijgende zorgkosten te betalen maar om de belasting van mensen met hogere inkomens te verlagen.

Die meevaller van een miljard had natuurlijk veel beter kunnen worden gebruikt om de decentralisatie van de zorg naar de gemeenten en de enorme reorganisatie waarmee die gepaard gaat geleidelijker en zorgvuldiger te laten verlopen. Het is op zichzelf geen slecht idee om veel zorgarrangementen door gemeenten te laten uitvoeren. Hoe dichter bij huis de zorg is georganiseerd des te beter. De uitkomst zou ook kunnen zijn dat op die manier de zorg goedkoper wordt.

Pervers

Maar niet het beter organiseren van de zorg is hoofddoel, maar de bezuiniging er op. Onder het eufemisme ‘zorg op maat’ zal er minder of vaak helemaal geen zorg meer worden verleend. Met perverse gevolgen. Zoals de massaontslagen die er in de thuiszorg zullen plaatsvinden. ‘Witte’ thuiszorg zal worden vervangen door ‘zwarte’ werksters. Behalve natuurlijk bij ouderen met de laagste inkomens. Die kunnen gewoon lekker goedkoop vervuilen. Zo niet erger. 

Er wordt zelden gesproken over de opbrengst van de zorg. Enorm veel ziekten worden succesvol bestreden, wat niet alleen goed is voor de mensen die er aan lijden maar ook voor hun werkgevers. In het algemeen leven we gemiddeld steeds langer en steeds langer gezond. Na mijn staaroperatie ging er weer een wereld van licht en kleur voor me open. Ik had het ook laten doen als ik het zelf had moeten betalen. Zo niet mensen met een laag inkomen. Per definitie bedreigen bezuinigingen op de zorg vooral mensen met  inkomens waarvan geen (dure) zorg kan worden betaald.

Het is nu al zo dat mensen met een lage opleiding ongeveer zeven jaar korter leven dan mensen met een hogere opleiding

Zo zijn er columnisten die vinden dat er te veel wordt uitgegeven aan mensen die in hun laatste levensfase verkeren. Impliciet pleiten zij ervoor dat arme mensen die nog maar kort hebben te leven dat maar beter nog korter kunnen doen. Rijke mensen redden zichzelf wel. Het is nu al zo dat mensen met een lage opleiding ongeveer zeven jaar korter leven dan mensen met een hogere opleiding.

Omdat zo gezond mogelijk langer leven voor arm en rijk zo bijzonder en waardevol is, is goede zorg voor mij onbetaalbaar.

Marcel van Dam is socioloog.

april 24, 2014Permalink