Op jacht naar de dubbelganger

REPORTAGE Paspoorten zijn zo moeilijk na te maken, dat criminelen hun toevlucht zoeken tot een andere methode: de lookalike. ‘Zie jij het verschil tussen een Oost-Afghaan met professionele schmink en een Taiwanees?’

Op de wand van een donker kamertje in het zogenoemde Niemandsland hangen tientallen foto’s van dubbelgangers. Twee op het oog identieke meisjes met net iets andere oorlellen. Een Afghaanse veertiger die er vier foto’s later uitziet als Taiwanese veertiger. Een foto van een Armeen met een grote moedervlek op zijn kin naast een foto van een Turk met dezelfde grote moedervlek op zijn kin. Het zijn allemaal voorbeelden van paspoortfraudeurs. Alleen vervalsten zij geen reisdocument, zoals de meesten doen. Deze personen namen een andere identiteit aan.
Paspoortfraude is van alle tijden, zegt Tessel Falke, plaatsvervangend commandant van de brigade grensbewaking – een groep van 650 marechaussees die in wisseldienst reisdocumenten controleren op Schiphol. Maar omdat moderne paspoorten steeds moeilijker te vervalsen zijn, zoeken ook fraudeurs continu naar nieuwe methoden de grens illegaal te passeren. De nieuwste trend: dubbelgangers.
Alles klopte aan het paspoort, maar er stond groot ‘Koninkrijk der Nedelranden’, vertelt marechaussee Jeffrey. Foto Ton Koene
‘Als vervalser is het de laatste jaren veel moeilijker geworden een paspoort na te maken’, zegt Falke. ‘Er is een beperkt aantal drukkerijen dat het juiste type papier heeft, er zijn betere watermerken, specifiekere printtechnieken, noem maar op. En natuurlijk de chips met persoonsgegevens erop. De tijd dat je – op zijn James Bonds – met een scheermes je eigen foto in het paspoort schuift, is allang voorbij.’

En daarom nemen fraudeurs volgens Falke vaker toevlucht tot een andere methode: het gebruik van look­a­likes. In plaats van het paspoort na te maken, verkleed je je precies zoals de houder van het vermiste of gestolen document. Inclusief moedervlekken, scheve tanden, doorlopende wenkbrauwen, enzovoorts. Van de 650 fraudeurs die in het eerste halfjaar van 2014 met een vals paspoort werden aangehouden (zo’n vier per dag), probeerde eenzesde dat als lookalike. Precieze cijfers over voorgaande jaren ontbreken, zegt de marechaussee, maar er is zeker sprake van een flinke toename.
De marechaussee op Schiphol kijkt iedereen die het land binnenkomt in de ogen.
Grofweg zijn de paspoortfraudeurs onder te verdelen in twee groepen. Gezochte criminelen die proberen te vluchten en slachtoffers van mensensmokkel. Falke: ‘Er gaat veel geld om in mensensmokkel. Denk aan illegale prostitutie of vluchtelingen.’

Het voordeel van dubbelgangers in plaats van een (deels) vervalst paspoort, is dat er met het document zelf niets mis is. Het papier klopt, de chipgegevens kloppen als ze worden gescand, evenals de pasfoto en een eventueel visum. Dat maakt het voor grensbewakers lastiger, zegt ook marechaussee Jan-Willem vanachter zijn balie.

‘Onze controles moeten allemaal binnen een bepaalde tijd gebeuren’, zegt hij terwijl hij hoofdknikje geeft aan een Canadese vrouw; stapt u maar naar voren. ‘Deze mensen moeten hun transfer halen, zijn ongeduldig. Daarom moet je naast geautomatiseerde checks, soms afgaan op ervaring en je onderbuikgevoel.’
Bij twijfel over de afkomst worden paspoorten onderzocht.
Een vrolijk Nederlands gezin dat terugkomt van een ­vakantie, is minder verdacht dan een zenuwachtige Armeen die in onbegrijpelijk Engels pruttelt dat hij op zakenreis is. ‘Je kijkt altijd wie er voor je staat. Hoe gedraagt hij zich? Zweet hij? Maakt hij oogcontact? Je kijkt nog een keer naar de foto in het paspoort. Bij twijfel stel je controlevragen, verpakt als praatje. Komt u uit de hoofdstad? Hoe heet die ook alweer. Help mij even.’ Jan-Willem knikt weer met zijn hoofd naar de rij.

‘Where are you going, madam?’, vraagt hij aan een Japanse moeder met drie kinderen. Antwoord. De paspoorten van de kinderen komen uit 2011, toen twee van de drie nog baby’s waren.

And you are visiting the father in Vancouver? Antwoord. Omstebeurt spreekt hij de kinderen aan. Heel terloops, zodat het lijkt of hij ze vriendelijk begroet. ‘Ik doe dat’, legt hij uit, ‘om te kijken of ze wel reageren op de namen die vermeld staan.’ Hij stempelt.
Van elk land ter wereld is een specimen van het paspoort aanwezig om buitenlandse reisdocumenten te kunnen vergelijken en controleren op vervalsing.
‘Hier klopt alles, maar zodra ik de situatie niet vertrouw, druk ik op dit kastje.’ Via een buizensysteem wordt het eventueel vervalste paspoort vervolgens naar de afdeling falsificaties gestuurd, een paar kilometer verderop in Niemandsland. Daar komt net een Turks paspoort binnen. Ter controle opent marechaussee Jeffrey een lade vol met voorbeeldpaspoorten. ‘Als je vermoedt dat je met een dubbelganger te maken hebt, controleer je alles. Kloppen de bankpasjes met die van de videotheek? Is de hotelreservering echt? Is het ticket met cashgeld betaald? Maar vooral: kloppen de foto’s?’

‘Zie jij het verschil?’, vraagt Jeffrey, wijzend naar twee identieke personen. Met het ongetrainde oog is het niet te zien, maar een analyse van de jukbeenderen, de hoogte van de oren en de afstand tussen de ogen geeft antwoord: Nee, niet dezelfde persoon.

‘Als ze hier komen, is het voor lookalikes meestal te laat’, zegt commandant Falke. ‘Uiteindelijk komen we er wel achter. Het is vooral moeilijk om ze bij de balie te onderscheppen. Het is echt geen kwestie van een opplaksnor of een goedkope pruik. Ze zijn er heel bedreven in. Zie jij het verschil tussen een Oost-Afghaan met professionele schmink en een Taiwanees? En dat in een paar seconden?’

Een prachtig nagemaakt Nederlands paspoort – alles klopte, tot de digitale personaliapagina aan toe – maar er stond groot ‘Koninkrijk der Nedelranden
Overigens zijn niet alle fraudeurs bedreven vervalsers. ‘Soms zijn de documenten die we binnenkrijgen echt slecht’, zegt Jeffrey van de afdeling falsificaties. Hij wijst op een stapeltje paspoorten uitgegeven door de World Service Authority. Van een Duits gezin dat het niet eens is met het bestaan van grenzen. Met deze ‘fantasiepaspoorten’ wilden ze een statement maken.

‘Dit is toch wel de slechtste namaak die er is’, zegt Jeffrey. ‘Alhoewel. Laatst bijvoorbeeld. Een prachtig nagemaakt Nederlands paspoort – alles klopte, tot de digitale personaliapagina aan toe – maar er stond groot ‘Koninkrijk der Nedelranden’. Dan heb je zo je best gedaan, vergeet je er een woordenboek bij te pakken. Bijna zonde.’

augustus 15, 2014Permalink