Psychische trauma’s, de grootste uitdaging van deze tijd

In dit stuk laat ik zien, waarom psychische trauma’s de grootste uitdaging van deze tijd zijn geworden.

De aandacht voor ondraaglijke pijn is al zo oud als de mensheid. Toch kwam het begrip trauma in de moderne betekenis van het woord pas in gebruik met het werk van pioniers in de negentiende eeuw en groot­schalige mas­savernieti­ging in de twintigste eeuw. Na Ausch­witz en Hiro­shima werden men­sen zich in­dringend be­wust van wat ze elkaar konden aan­doen. De twintigste eeuw laat bij uitstek zien waar grootschalige middelen om oorlogen te voeren, toe kon­den leiden. De twee wereld­oorlogen met miljoenen doden, de massavervolgingen en bombar­de­men­ten op steden  in de Tweede Wereldoorlog zijn in schokkendheid ongekend. Alleen al het aantal on­ge­wapende bur­gers dat stierf door geweld dat staten hen in de twintigste eeuw toebrachten, is geschat op 200 miljoen. Sindsdien kun­nen mensen in moderne samenlevingen bijna niet meer naar het ver­leden kij­ken zonder de ram­pen en cata­stro­fes te zien die hun ge­schie­de­nis hebben getekend. Het kwaad in de wereld wordt niet meer opge­vat als god­de­loosheid of gebrek aan respect voor aut­o­riteiten, maar als de trauma’s die men­sen el­kaar aan­doen.

In de westerse wereld van de laatste vijftig jaar hebben toename in welvaart en veiligheid ervoor gezorgd dat omvangrij­ke schok­kende ge­beurtenissen zeld­zamer zijn geworden. Daar staat tegenover dat de veel vaker voorkomende kleinere schokken ver­der kunnen reiken, omdat men­sen op grotere schaal met el­kaar ver­bon­den zijn met een steeds kwets­baarder in­frastruc­tuur van productie, trans­port en infor­ma­­tie.  Hierdoor is een sa­men­leving al snel ontregeld bij een groot ongeluk, een sto­ring in de kwetsbare infrastructuur (b.v. in­ternet of treinstoring) of door een fout, sabotage of een aan­slag. De be­leving is ook intenser geworden door uit­ge­brei­de me­dia-aandacht en heftige beel­den, die vaak worden her­haald en via tal­loze mo­bie­le tele­foons wor­­den door­gezon­den en van commen­taar voor­zien. Men­sen hebben ook meer te verliezen, zeker in een per­soonlijke levenssfeer waar ze emo­tio­neel veel in in­vesteren. In de meer gelijkwaardige relaties tussen mannen, vrouwen en kinderen werden mishan­deling en mis­bruik on­ver­­draag­­lijk.  Geweld is zeldzamer geworden , maar dat maakt mensen minder voorbe­reid op dit geweld waardoor ze minder weerbaar zijn en het harder aankomt.

Tegelijkertijd verplaatste de angst voor hogere machten zich naar het innerlijk van de mens, angst werd een psychisch probleem.

Met al deze ver­an­derin­gen kwa­men psychische trau­ma’s in het cen­trum van de be­lang­stel­­ling  te staan en werd het ver­lich­ten en voor­­komen van psychische trau­ma’s een primaire zorg. De we­relden van de crisisbe­heer­sing, het recht en de gezond­heidszorg staan nu voor de opgave om de vele psychische trauma’s, die aan het licht zijn gekomen, te verlichten of te voorkomen. Ze slagen hier nog maar mondjesmaat in. Eigenlijk weten we nog weinig van wat ondraaglijke pijn doet met de psyche en vooral met het organisme en worden therapieën tegenwoordig niet diepgaander, maar eer­der korter en oppervlakkiger. Wel dringt het besef door dat we hier te maken heb­ben met een steeds urgenter wordend probleem, nu de politieke stabiliteit in de wereld afneemt en nu­cleaire en milieu­dreigingen met een alsmaar groeien­de wereldbevolking toe­nemen. Het terug­dringen van psy­chische trauma’s met meer gevoe­ligheid voor de pijn van ande­ren en min­der nalatigheid bij het ne­men van risico’s is een van de grootste uitda­gingen voor de mensheid ge­wor­den.