Strengere eisen

Marcel van Dam: ‘De schijn ophouden is een deugd geworden’

OPINIE – Marcel van Dam − 24/10/13, 14:50
© ANP. De tentoonstelling ‘De Verleiding’ in het Museum voor Communicatie in Den Haag (foto uit 2000) Het museum wil een inspiratiebron zijn voor bezoekers met een expositie waarin themas van plastische chirurgie en tatoeages tot geuren en lichaamstaal voorbij komen

COLUMN De explosieve groei van de mooimaakindustrie moet gezocht worden in de meritocratie als ordeningsbeginsel, schrijft columnist Marcel van Dam. ‘Je weet dat beeldvorming belangrijker is dan de werkelijkheid.’

  • Niet de wieg waarin je geboren was, werd bepalend voor het maatschappelijk succes, maar het woekeren met je talenten

Minister Schippers wil strengere eisen gaan stellen aan mensen die hun brood verdienen met het mooier maken van andere mensen. Dat is goed. We stellen ook eisen aan zorgverleners, voedselproducenten, slijters, werkgevers, onderwijzers, etc. Maar het staat mensen als ze volwassen zijn vrij zichzelf mooier te laten maken. De vraag naar behandelingen die dat doen is de laatste decennia explosief gestegen. Of mensen er daadwerkelijk mooier van worden is een kwestie van smaak. Iemand die zich laat tatoeëren, wordt er volgens mij niet mooier op. Maar steeds meer mensen denken daar anders over. De meeste vrouwen, naar het schijnt ook steeds meer mannen, proberen koste wat kost te voorkomen dat ze tekenen van veroudering gaan vertonen. Ze smeren voor miljarden allerlei crèmes op hun gezicht, terwijl vaststaat dat die niets uithalen. Ook steeds meer jonge mensen laten oren, neuzen en schaamlippen naar believen kleiner maken en vrouwen en meisjes hun borsten groter, omdat ze denken er aantrekkelijker door te worden. Meritocratie Wat is de oorzaak van de explosieve groei van de mooimaakindustrie? Het antwoord moet worden gezocht in een soort cultuuromslag. Toen de standenmaatschappij niet houdbaar bleek, werd de meritocratie het nieuwe ordeningsbeginsel: het belonen van mensen naar verdienste. Niet de wieg waarin je geboren was, werd bepalend voor het maatschappelijk succes, maar het woekeren met je talenten. Impliciet werd verondersteld dat iedereen in potentie voldoende vaardigheden had om een volwaardige plaats in de samenleving te verwerven. De overheid moest zorgen dat iedereen zo veel mogelijk gelijke kansen kreeg. De doorbraak van de neoliberale ideologie, het geloof in de markt als verdeelmechanisme, heeft de meritocratie fundamenteel van karakter veranderd. Het is niet alleen een ordeningsprincipe voor de samenleving maar ook een moreel imperatief voor het individu geworden. Wie succes heeft, is om die reden een waardevol lid van de samenleving. Mensen die het niet maken, hebben dat aan zichzelf te wijten en zijn de samenleving tot last. Succes en falen zijn eigen keus geworden. Maatschappelijke veranderingen gaan langzaam en onttrekken zich vaak aan het bewustzijn. De gevolgen van de nieuwe meritocratie zijn huiveringwekkend. Nooit eerder waren mensen zo gepreoccupeerd met hun eigen succes en ze zijn bereid er een hoge prijs voor te betalen. Hun kinderen worden vanaf de wieg gestimuleerd zich positief te onderscheiden van andere kinderen. Sportschool en zonnebank Soms tot in het absurde. Uiteraard zorg je dat je kinderen de kleding dragen waarmee ze andere kinderen de loef af kunnen steken. Als het even kan moeten ze zich klaar stomen voor het gymnasium en de Universiteit. Het vmbo wordt gezien als de vergaarbak van de sukkels. Iemand die succesvol wil zijn gaat regelmatig naar de sportschool en de zonnebank, is alert dat hij of zij niet te dik wordt, leert hoe je de beste sollicitatiebrief schrijft en de cv zo mooi mogelijk maakt. Op het werk zorg je dat de baas in de gaten krijgt dat jij het beter doet dan je collega en hou je haarscherp in de gaten hoe je collega hetzelfde doet. Natuurlijk om die weer te kunnen overtreffen. Je ziet er piekfijn uit en als de natuur je niet gunstig gezind was, laat je dat door de mooimaakindustrie zo veel mogelijk herstellen. Je weet dat beeldvorming belangrijker is dan de werkelijkheid. De schijn ophouden is een deugd geworden. ‘Ook al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding’, zei mijn moeder vaak. Niets is minder waar. De preoccupatie met het eigen succes heeft vergaande politieke consequenties. Mensen die weinig vaardigheden hebben, geen ouders die alles deden om hun kind een voorsprong te geven, die met moeite het vmbo doorlopen, die te weinig wilskracht hebben om van slechte leefgewoonten af te komen, die het niet kunnen bolwerken tegen hun collega’s, die geen geld hebben om zich mooier te maken dan ze zijn, kortom ‘de sukkels die te besodemieterd zijn om thuis van de bank af te komen’ moeten er niet op rekenen dat hun mislukking gezien wordt als een maatschappelijk probleem, laat staan dat ‘de hardwerkende Nederlander’ er ook maar een cent voor over heeft hun leven een beetje op te fleuren. Te weinig productieve mensen zijn lui, mensen met een gebrek aan leervermogen zijn in gebreke. Oud worden kan nog net, maar mag niet te veel kosten. En Rutte zag dat het goed was. Marcel van Dam is socioloog.

oktober 25, 2013Permalink