Vaste baan thuishulp alweer passé

De bezuinigingen op de langdurige zorg zullen de eerdere inspanningen van de overheid om de positie van thuiszorgers te versterken teniet doen. De rechteloze alfahulp keert terug.

De omstreden alfahulp begint aan een nieuwe opmars. Zeker 10- tot 15 duizend thuishulpen die door gemeentelijke bezuinigingen volgend jaar hun vaste baan als schoonmaakster kwijtraken kunnen dan alleen tegen veel slechtere voorwaarden hun oude werk voortzetten.De aantallen zijn een voorzichtige raming, zegt Jan Verschuren van BTN, de koepel van werkgevers in de thuiszorg. ‘Van de helft van de gemeenten is bekend hoe ze de bezuinigingen willen opvangen.’ Verschuren verwacht dat mensen die vanaf 2015 de schoonmaakster zelf moeten betalen vooral uitwijken naar de, nog goedkopere, zwarte werkster.

Het kan gemeenten niet kwalijk worden genomen dat ze kiezen voor hun cliënten

Vereniging Nederlandse Gemeenten
Dit is een gevolg van ingrijpende bezuinigingen. Gemeenten moeten 30 procent korten op langdurige zorg voor mensen die thuis wonen en waarvoor ze vanaf volgend jaar verantwoordelijk zijn. Sommige gemeenten gaan een stap verder en schaffen de betaalde schoonmaakster zo goed als af. Bijvoorbeeld in de samenwerkende gemeenten Noordoostpolder, Steenwijkerland en Urk. In Friesland, Limburg, Apeldoorn en Veenendaal bestaan soortgelijke plannen. ‘Wij geven al jaren meer uit aan zorg dan er binnenkomt en we gaan nu proberen binnen de begroting te blijven’, zegt Fred Brouwer van de gemeente Urk.

Een alfahulp is aanzienlijk goedkoper dan een schoonmaakster in vaste dienst. Het verschil, 14 euro tegen 23 euro per uur, komt doordat alfahulpen geen sociale lasten betalen. Ze worden dan ook niet doorbetaald als ze ziek zijn, hebben geen recht op WW en bouwen geen pensioen op.

Er zijn nu zo’n 40 duizend alfahulpen. Officieel zijn ze in dienst van de particulier voor wie ze werken. Vaak komen ze aan cliënten via bemiddelingsbureaus. Rechters hebben die constructies doorgeprikt en bepaald dat de bemiddelingsbureaus de feitelijke werkgever zijn en premies moeten afdragen. Gemeenten die overgaan op de alfahulp zullen dan ook voor de rechter worden gedaagd, verwacht Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

Maatschappelijk ongewenst
De nieuwe opkomst van de alfahulp staat haaks op de trend die vijf jaar geleden is ingezet. Onder toenmalig staatssecretaris Jet Bussemaker van Volksgezondheid kregen 15 duizend alfahulpen een echte baan. ‘We vonden het met z’n allen toen maatschappelijk ongewenst dat deze kwetsbare groepen aan de onderkant van de arbeidsmarkt werden uitgesloten van de sociale zekerheid. Nu draaien we dat weer om. Ik vind het te gek voor woorden’, zegt Verschuren.

Sinds maart ligt er een advies de alfahulp dezelfde rechten te geven als werknemers in vaste dienst. De commissie-Kalsbeek noemde het ‘ongewenst dat diensten die – grotendeels – met overheidsgeld worden gefinancierd worden uitgevoerd door werknemers wier rechtspositie slechter is dan die van andere werknemers’. Minister Asscher van Sociale Zaken, die werkenden met flexibele contracten meer zekerheid wil bieden, laat na de zomer weten wat hij met het advies doet, zegt zijn woordvoerster.

Door de bezuinigingen verdwijnen 50 duizend banen, schreef staatssecretaris Van Rijn vorige maand aan de Tweede Kamer. Hij heeft 75 miljoen beschikbaar gesteld om thuishulpen in vaste dienst te kunnen houden.

Straks is de overheid duurder uit, omdat mensen alsnog naar een tehuis moeten

Jos de Blok Buurtzorg
In Urk krijgen alleen de allerarmsten die op niemand een beroep kunnen doen de schoonmaakster straks nog vergoed. De gemeente verwacht dat van de huidige groep 20 procent overblijft. Wie een beroep op zorg wil doen, moet eerst kijken wat hij zelf kan oplossen, bijvoorbeeld door buren of familie in te schakelen. Wie voldoende inkomen heeft, moet de hulp zelf betalen.

Door thuishulp niet meer in te kopen, raken in Urk, Steenwijkerland en Noordoostpolder bijna 400 huishoudelijke hulpen hun baan kwijt. De drie gemeenten willen via een bemiddelingsbureau alfahulpen de schoonmaak- werkzaamheden laten uitvoeren. ‘Daardoor komt een behoorlijk deel van de hulpen weer aan de slag. Maar inderdaad tegen minder gunstige voorwaarden en ze zullen minder verdienen.’

Door dit soort maatregelen wekken de gemeenten ten onrechte de indruk dat de thuishulp een overbodige luxe is, zegt Jos de Blok van Buurtzorg. ‘Tien jaar geleden werd de thuishulp, die ook een signalerende functie heeft, nog beschouwd als preventie. Straks is de overheid duurder uit, omdat mensen alsnog naar een tehuis moeten.’

De Vereniging Nederlandse Gemeenten heeft volgens een woordvoerster nog geen overzicht hoe de bezuinigingen uitpakken. ‘De bezuinigingen zijn zo ingrijpend dat ontslagen onvermijdelijk zijn. De alfahulpen zijn er altijd geweest. Het kan gemeenten niet kwalijk worden genomen dat ze kiezen voor hun cliënten. Dat is hun taak.’

Gevolgen voor:
Gemeente
Minder uren, lagere tarieven, en vooral: bezuinigen. Sommige gemeenten besparen 30 procent op de thuiszorg die ze vanaf volgend jaar leveren, andere willen 50 procent lager uitkomen. Een aantal gemeenten schrapt de huishoudelijke hulp zo goed als helemaal en kiest voor de omstreden alfahulp. Bijvoorbeeld de gemeente Urk halveert daarmee de uitgaven voor de huishoudelijke hulp, tot 350 duizend euro per jaar.
Thuishulp
De thuishulp die wordt ontslagen kan verder als alfahulp, maar is dan niet meer verzekerd tegen werkloosheid en ziekte. Maar ook wie zijn baan houdt, moet soms genoegen nemen met minder. Reiskosten worden niet altijd meer vergoed, en soms wordt gevraagd een lagere functie te accepteren. Dat hebben bijna zeshonderd thuishulpen bij thuiszorginstelling Thebe in Brabant gedaan. Voor de honderd thuishulpen die daar niet mee akkoord gingen wordt ontslag aangevraagd bij het UWV.
Cliënt
Uit het keukentafelgesprek met de gemeente wordt duidelijk wat de burger zelf nog kan. Of waarvoor iemand zijn netwerk kan inschakelen. Buren kunnen boodschappen doen, kinderen kunnen schoonmaken. Wie spaargeld of pensioen heeft moet de schoonmaakster zelf betalen. Een alfahulp kost 14 euro, een zwarte werkster is vast goedkoper. Wie geen sociaal netwerk heeft en een minimuminkomen heeft, krijgt wel zorg. Maar deze cliënt moet er dan wel rekening mee houden dat de hulp minder lang over de vloer komt: geen drie, maar anderhalf uur bijvoorbeeld.
Thuiszorgorganisatie
Thuiszorgorganisaties moeten bepalen hoeveel thuishulpen ze gaan ontslaan. Dan moeten ze eerst weten wat de gemeenten van plan zijn. Ze houden er rekening mee dat de helft van de huishoudelijke verzorging verdwijnt. Actiz, de brancheorganisatie van grotere werkgevers in de zorg, hoopt dat de gemeenten er vooral voor kiezen om wel hulp te blijven bieden maar dat in minder uren te doen. ‘Niet de hele dag, maar bijvoorbeeld alleen de ochtend’, zegt de woordvoerster. ‘Maar we kunnen gemeenten niet dwingen. Zij bepalen zelf wat ze inkopen .’

augustus 3, 2014Permalink