Wat kunnen we tegen racisme doen?

Tijdens de jaarlijkse herdenking van het slavernijverleden op het Museumplein doen mensen aangifte tegen Zwarte Piet. Ze willen een einde maken aan racisme tijdens het feest van sinterklaas.
Tijdens de jaarlijkse herdenking van het slavernijverleden op het Museumplein doen mensen aangifte tegen Zwarte Piet. Ze willen een einde maken aan racisme tijdens het feest van sinterklaas. © ANP

Wat kunnen we tegen racisme doen?

RONDVRAAGZijn we racistisch? En welke maatregelen kunnen we nemen om racisme tegen te gaan? Een rondvraag langs deskundigen.

Jerry Afriyie, Stichting Nederland wordt beter

Jerry Afriyie
Jerry Afriyie © David Dylan

‘Het hedendaagse racisme is het gevolg van het gebrek aan educatie over ons koloniale- en slavernijverleden. Op school was er vooral aandacht voor het Amerikaanse racisme en niet voor racisme in Nederland. Als wij die achterstand inhalen, zie ik een mooie toekomst voor ons allen.

Tamarah Benima, rabbijn:

Tamarah Benima.
Tamarah Benima. © TB

Vertel kinderen eerst over alle mooie aspecten van de zwarte cultuur

‘Je moet kinderen en pubers eerst vertrouwd maken met de culturen waar foute ideeën over bestaan. Laat zien hoe zwarten, homo’s en joden functioneren: waar ze vandaan komen en wat er leuk aan is. Dat heeft veel tijd nodig. Begin daarna pas over de nare dingen die zijn gebeurd.

‘Uit onderzoek blijkt dat als aan kinderen antiracistische ideeën worden bijgebracht, het juist de vooroordelen bevestigt. Kinderen zijn zich namelijk niet bewust van de verschillende kleuren of culturen. Als een politiek-correcte leraar daar de aandacht op vestigt, heb je pas de poppen aan het dansen. Kinderen leren nu vaak alles over de holocaust maar niet over waar het jodendom voor staat. Vertel kinderen eerst over alle mooie aspecten van de zwarte cultuur. Dan beseffen ze zelf hoe achterlijk het is om racistisch, antisemitisch of homofoob te zijn.’

Hans Siebers is universitair hoofddocent aan Universiteit van Tilburg:

Hans Siebers
Hans Siebers © HS

‘De VN-commissie legt de vinger op de zere plek door te stellen dat er sprake is van discriminatie van mensen met een migratieachtergrond op de Nederlandse arbeidsmarkt en in het onderwijs. Maar ze maken een fout door discriminatie en racisme op een hoop te gooien. Dat kun je ze kwalijk nemen, want dat verschil is erg belangrijk in Nederland. Migranten worden weliswaar ernstig gediscrimineerd in ons land, maar dat wordt niet gevoed door racisme. Racisme gaat om het idee dat het ene ras biologisch gezien superieur is aan het andere. Discriminatie in Nederland wordt door iets anders ingegeven, namelijk door cultureel fundamentalisme. Dat is het idee dat mensen bepaald worden door de culturele gemeenschap waaruit ze komen. Het gaat hier om de misvatting dat er sprake zou zijn van  onoverbrugbare cultuurverschillen tussen migranten en niet-migranten.
Kritiek op Zwarte Piet is contraproductief. Het bevestigt het idee van culturele tegenstellingen: zie je wel, mensen van buitenaf hebben ideeën die botsen met die van ‘onze cultuur’.

Wat we tegen cultureel fundamentalisme kunnen doen? Allereerst van Zwarte Piet afblijven. Ten tweede moeten we het beleid van de Nederlandse overheid screenen op cultureel fundamentalistische motieven. Niet alleen Geert Wilders maakt zich hier schuldig aan. Uit onderzoek naar etnische conflicten op de arbeidsmarkt blijkt dat mensen hun discriminerende mening ontlenen aan dingen die gezegd worden door politici. Kijk bijvoorbeeld naar de taaleis die nu geldt voordat men recht heeft op een uitkering of aan inburgeringscursussen. Allemaal maatregelen die migranten effectief uitsluiten. Die maatregelen voeden het cultureel fundamentalisme en werken discriminatie van migranten in de hand.

Noraly Beyer, oud-presentator van het NOS-journaal:

Noraly Beyer (L) en Gerda Havertong (R) in gesprek tijdens de herdenking van de afschaffing van de slavernij in het Oosterpark bij het Monument van het Nederlands Slavernijverleden en Erfenis.
Noraly Beyer (L) en Gerda Havertong (R) in gesprek tijdens de herdenking van de afschaffing van de slavernij in het Oosterpark bij het Monument van het Nederlands Slavernijverleden en Erfenis. © ANP

Onbekend maakt onbemind. Breng mensen met elkaar in contact. Organiseer bijeenkomsten met eten en drinken erbij en laat mensen met elkaar praten. Dat kun jij doen, dat kan ik doen, dat kan iedereen doen. Dat hoeft niet van een hogere instantie uit te gaan. Zelf heb ik meegedaan aan ‘De Wijksafari’ van theatermaker Adelheid Roosen, waarbij alles draait om de ontmoeting. Schakel Adelheid in en de hele wereld leert elkaar kennen. Als je de ander in levenden lijve ziet en in gesprek gaat, vergeet je hem of haar niet en dan denk je wel drie keer na voor je Zwarte Piet gaat roepen.

Geerten Waling, historicus:

Geerten Waling
Geerten Waling © GW

‘Je kunt niet zeggen: racisme bestaat niet in Nederland. Natuurlijk leven er racistische ideeën. Maar door de Zwarte Piet-discussie merk ik dat ik juist meer in kleuren en rassen ben gaan denken. Ik denk nu vaker: hé, daar loopt een zwarte meneer. Terwijl ik er daarvoor niet mee bezig was. Naar mijn mening denken antiracisten zelf heel racistisch en wakkeren zij met hun ‘strijd’ het racisme alleen maar aan door overal kleur in te zien. Ter vergelijking: antifascisten zijn soms zo radicaal dat ze zelf fascistisch worden.

‘Ik denk dat we met verdachtmaking weinig opschieten. Tijdens de Maagdenhuisbezetting werd de University of Colour opgericht. Ik zie ook dat er weinig allochtone studenten rondlopen bij studies als geschiedenis en filosofie. Er wordt naar de universiteit gewezen. Moeten we ons daar ook al schuldig over voelen? Ik denk dat het gebrek aan diversiteit eerder door culturele verschillen komt, niet door racisme. Allochtone studenten kiezen eerder voor rechten of geneeskunde vanwege de kansen op een goede baan.

‘Het is geen mensenrecht om niet gekwetst te worden. De woordpolitie rukt op, woorden als ‘neger’ worden verboden verklaard. Hoe kwetsend woorden ook kunnen zijn, met verbieden moet je uitkijken, vind ik. Zolang woorden niet oproepen tot geweld moet je het vrije publieke debat zijn werk laten doen. Anders kun je nooit meer een discussie met elkaar voeren. De overheid moet terughoudend zijn met de vervolging van mensen vanwege discriminerende uitspraken.

Harriet Duurvoort, columnist:

Mensen zoeken anno nu liever de flanken op in plaats van dat ze openstaan voor een dialoog waarin geluisterd wordt naar de ander

Volkskrant-columnist Harriet Duurvoort tijdens de columnistenmarathon in de Rode Hoed.
Volkskrant-columnist Harriet Duurvoort tijdens de columnistenmarathon in de Rode Hoed. © Guus Dubbelman.

Racisme in Nederland bestaat. Dat zie je bijvoorbeeld terug in de discussie over etnisch profileren door de politie , de zwarte pietdiscussie, de grote werkloosheid onder zelfs goedopgeleide allochtonen of de ondervertegenwoordiging van allochtonen in de media.

Het debat over racisme is een moeilijk debat. Kaart je iets aan, dan gaat dat vaak gepaard met bedreigingen, kijk maar naar Quinsy Gario. Dat grijpt je aan. Ook ik schrijf liever een stukje over misstanden in de zorg dan over racisme, omdat het vaak niet mals is wat je over je heen krijgt. De discussie raakt helaas snel uit balans. Mensen zoeken anno nu liever de flanken op in plaats van dat ze openstaan voor een dialoog waarin geluisterd wordt naar de ander. Angst, afkeer en onderbuikgevoelens regeren en zo raakt iedereen in een negatieve spiraal. Ik wil ook het debat over integratieproblemen niet uit de weg gaan. Maar ook racisme aankaarten, want het is er.

Ik weet zo snel geen maatregel tegen racisme. Het mag van mij wel wat minder defensief. Begin je over racisme dan is iedereen snel aangevallen. Iedereen discrimineert, ik ook. Dat is eigen aan de mens. Maar het systematisch uitsluiten van groepen, institutioneel racisme, is wat anders. Daar moeten we op een nuchtere manier over kunnen praten. Verder vind ik het belangrijk dat ook in de gevestigde media diversiteit structureel vertegenwoordigd is.

augustus 30, 2015Permalink