Wil je 120 worden? Hongerlijden dan!

Wat gebeurt er in een lijf dat iets te weinig eten krijgt? Word je ouder als je minder op je bord schept?

Door: Ellen de Visser 30 mei 2015

Wie 120 jaar wil worden, moet iedere dag een beetje honger lijden. Minder eten om ouder te worden: het werkt bij fruitvliegjes, wormen, muizen en apen. Zelfs bakkersgist dat in het lab op dieet wordt gezet, leeft langer. Minder eten, is dat ook voor mensen de gouden tip? En wat gebeurt er in een lijf dat iets te weinig voeding krijgt?
CRONies heten ze, degenen die dagelijks 1.800calorieën nuttigen, 10 tot 30 procent minder dan ze nodig hebben. Een CRONie, afkorting van Calorische Restrictie met Optimale Nutriënten, eet te weinig, maar zorgt wel voor voldoende vitaminen en mineralen. De neiging bestaat om dat af te doen als fanatieke nonsens, maar hoogleraar Jan Hoeijmakers, geneticus in het Rotterdamse Erasmus Mc, is ervan overtuigd dat die aanpak ook bij mensen de veroudering kan vertragen.

Het achterliggende principe, vertelt hij, is van mens tot bakkersgist hetzelfde. De energie uit voeding kan worden gebruikt voor twee dingen: groei of onderhoud. Groei houdt in dat cellen delen, onderhoud betekent dat de afweer, de verdedigingslinie tegen ziekten, wordt versterkt.

Normaal gesproken gebruiken we de energie vooral om te groeien, legt Hoeijmakers uit. Alleen dan worden we het snelst volwassen en krijgen we nakomelingen. Met die groei komen ook de problemen, in de vorm van celschade. Op jonge leeftijd besluiten beschadigde cellen vaak zelf om dood te gaan, omdat anders mogelijk kanker ontstaat. Jonge stamcellen maken daarna nieuwe cellen.

Als we ouder worden, raakt de voorraad stamcellen uitgeput. Beschadigde cellen gaan daardoor minder makkelijk dood en blijven vaak noodgedwongen overeind. Gevolg: meer cellen met schade, het lichaam gaat achteruit, er ontstaan verouderingsziekten als kanker en Alzheimer.

Als we te weinig eten, verlegt het lichaam tijdelijk de prioriteit van groei naar onderhoud.Anders is de kans kleiner dat we overleven. Kijk maar naar ernstig zieke kinderen, zegt Hoeijmakers: die eten weinig, stoppen letterlijk even met groeien en steken al hun energie in de afweer. Minder eten zet het lichaam in de spaarstand: weinig groei betekent minder celdelingen en waarschijnlijk ook minder dna-beschadigingen, dus een vertraagde veroudering.

Hoeijmakers denkt dat het bij calorische restrictie niet alleen draait om minder calorieën, maar ook om de samenstelling van het dieet. Weinig eiwitten, dat is de clou. Daardoor ontstaat een prikkel die het lichaam aanzet tot meer onderhoud, ten koste van groei.

Eiwitten zijn essentieel voor de groei van cellen. Eiwitten bestaan uit aminozuren en een aantal van die bouwstenen moeten we uit voeding halen, omdat we ze zelf niet maken. Als voeding die aminozuren niet aanlevert, hebben we vermoedelijk niet genoeg bouwmateriaal voor nieuwe cellen. Dan wordt de energie die we binnen krijgen in onderhoud gestopt en niet in groei, waardoor we langer met ons lijf doen.

Tot zover het principe, maar of mensen daadwerkelijk ouder worden als ze minder eten, is nooit bewezen. Hoeijmakers acht de kans groot. Wetenschappers volgen een groep CRONies, die ze vergelijken met hun familie, om te achterhalen of zij inderdaad de veroudering weten af te wenden.

Rest de vraag: wordt het leven er leuker op als je jezelf nooit eens kunt laten gaan aan de dis? Calorische restrictie is een prachtidee, concludeert Hoeijmakers, maar een continu hongergevoel en dagelijks chagrijn zitten ons in de weg.